CZYTAJ

ARTYKUŁ | OKK 2017

2017-09-04

Czas czytania 10 minut

Kultura to niezwykle wrażliwy obszar funkcjonowania każdego kraju, ma bowiem wpływ na jakość zarówno kapitału społecznego, jak również gospodarki, w tym wszelkiego rodzaju produktów i usług. Artyści to grupa zawodowa działająca w sektorze kreatywnym, na barkach której spoczywa nie tylko współtworzenie dobrostanu gospodarczego kraju, ale także edukacja kulturalna społeczeństwa czy promocja Polski poza jej granicami.


Kluczowe dla zrozumienia funkcji kultury i sztuki w dzisiejszej rzeczywistości jest zidentyfikowanie roli, jaką odgrywa artysta oraz określenie jego statusu. Jak podkreśla Artur Zaguła, historyk sztuki, dziekan do spraw nauki na Wydziale Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej, ekspert związany z redakcją magazynu PURPOSE: – Kultura jest wyrazem tego, co elitarne i egalitarne, lokalne, narodowe i światowe. Artysta może być cichym, nieszukającym rozgłosu wyrazicielem czysto subiektywnego, „osobnego” oglądu rzeczywistości, jak i uogólnionych poglądów i wartości przyjmowanych przez społeczność (lokalną, narodową, europejską, ogólnoludzką). Podobnie w odniesieniu do kwestii finansowych. Może on tworzyć z myślą o zarabianiu pieniędzy, ale także realizując „konieczność” twórczą bez oglądania się na „wartość” finansową swojej działalności. Jedno jest tu niezmienne – tak było przez całe wieki współistnienia władzy politycznej i kultury – artyści realizujący dzieła zgodne z wymogami władzy mogli liczyć na wsparcie państwa. Ci zaś, którzy sprzeciwiali się im, tworzyli zwykle za pieniądze prywatne.

Sebastian Fagasiński, trener, coach z firmy Premium Trainings docenia rolę artystów w funkcjonowaniu gospodarki: – Dzisiejszy rynek pracy stoi otworem przed osobami kreatywnymi, potrafiącymi myśleć abstrakcyjnie i nieszablonowo, do których z pewnością zaliczają się absolwenci uczelni artystycznych. Firmy coraz częściej oczekują takich umiejętności od swoich pracowników, o czym świadczą rosnące potrzeby szkoleniowe w obszarach kompetencji interpersonalnych i kreatywnych. Wartość wspomnianych kompetencji rośnie tak bardzo, ponieważ okazują się niezmiernie przydatne wszędzie tam, gdzie sukces firmy opiera się na efektywnej pracy zespołów potrafiących szybko reagować na ciągłe zmiany trendów i wymagań rynku.

Rola kultury i artystów w kontekście globalnym i lokalnym to temat od zawsze frapujący samą branżę, władze centralne czy samorządowe. Co jakiś czas, pojawiają się próby przeprowadzenia diagnozy sektora wraz z propozycjami rozwiązania wszelkich problemów. Jednak w większości strategie, przygotowywane na poziomie lokalnym, regionalnym czy krajowym kończą swój żywot w szufladach, bądź w „najlepszym” przypadku są wykorzystywane do realizacji partykularnych interesów tych, którzy je zamawiali.


Ogólnopolska Konferencja Kultury


Przed ogromnym wyzwaniem stanęli więc organizatorzy Ogólnopolskiej Konferencji Kulturyprzedsięwzięcia mającego na celu przeprowadzenie – jak czytamy na stronie internetowej projektu – wielowątkowej, środowiskowej dyskusji ukierunkowanej na podsumowanie postulatów, wypracowanie propozycji i przygotowanie do wdrożenia rozwiązań odpowiadających na potrzeby artystów i organizatorów życia artystycznego w kraju. Przedmiotem debaty twórców, organizatorów, urzędników, polityków w najbliższych miesiącach staną się takie zagadnienia, jak między innymi – status twórcy, ścieżka jego artystycznego rozwoju i samodoskonalenia.

Antoni Rosochacki, prawnik, wiceprezes Jeunesses Musicales Poland, dyrektor ds. rozwoju Polskiej Orkiestry Młodzieżowej, na co dzień menedżer muzyczny zapytany o to, czy artyści rozumieją pojęcie gospodarki kreatywnej, zauważa: – Najbliższa moim zainteresowaniom i pracy jest gałąź muzyczna gospodarki kreatywnej. Mogę zaryzykować stwierdzenie, że istota pracy artystów, twórców czy wykonawców kieruje ich uwagę i zainteresowania w inną stronę niż definicje, gospodarka i jej sektory. Gospodarka kreatywna nie istniałaby bez artystów, w tym także artystów muzyków. Twórcy odgrywają fundamentalną rolę w istnieniu przemysłów kreatywnych, ponieważ to ich działalność i efekt pracy stanowią ich przedmiot.

Paweł Sosnowski, historyk sztuki, krytyk i kurator podkreśla: – Mamy pewien dualizm w definiowaniu artysty. Albo jest to powołanie, albo wyuczony zawód. Jedni przyjmują postawę roszczeniową nawołującą do wsparcia finansowego, szczególnej troski, przywilejów i ulg, drudzy widzą w artyście twórcę żyjącego ze swojej sztuki. I w tym właśnie największy problem, że obie postawy są antagonistyczne, a powinny się uzupełniać. Można powiedzieć, że owa sytuacja jest złym dziedzictwem PRL-u, kiedy to o byciu artystą decydował np. Związek Polskich Artystów Plastyków, a członkostwo w ZPAP-ie wiązało się z ekskluzywnym dostępem do materiałów artystycznych, pracowni i innych przywilejów. Wtedy nie było wolnego rynku, dzisiaj sytuacja się zmieniła – obroty dziełami sztuki sięgają 170 mln zł rocznie i wciąż rosną. Nawet MKiDN stało się udziałowcem na rynku, co roku przeznaczając na zakupy muzealne 8 mln zł. I tej zmiany wielu zdaje się nie zauważać.

Organizacja pracy artysty, zagadnienia z zakresu ubezpieczeń, praw autorskich i pokrewnych to kolejne z ważkich tematów, nad którymi będą debatować uczestnicy całego cyklu konferencji. Choreograf Jacek Przybyłowicz zapytany – co to znaczy „wsparcie” dla artysty tancerza i czy tego typu podejście nie pozycjonuje artysty jako jednostki, która z założenia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować na rynku? – odpowiada: – System zabezpieczeń zdrowotnych i socjalnych, w którym funkcjonują tancerze jest pochodną zmian ustrojowych, które nastąpiły w 1989 r. Po zniesieniu wcześniejszych emerytur udało się wprowadzić przygotowany przez Instytut Muzyki i Tańca system przekształceń zawodowych tancerzy. Skierowany jest on zarówno do środowiska tancerzy niezależnych, jak i tych, którzy skupieni są wokół teatrów instytucjonalnych. Ponadto strukturalną bolączką środowiska jest z pewnością brak bazy infrastrukturalnej, uniemożliwiający dalszy rozwój sztuki tańca w Polsce. Czekamy na powstanie Narodowego Centrum Choreograficznego, którego funkcjonowanie wydaje się naturalnym etapem wsparcia prężnie rozwijającego się środowiska tanecznego.

Wprowadzone w 2009 r. zmiany ustawowe pozbawiły zawodowych tancerzy praw do wcześniejszej emerytury, co stało się źródłem poważnego problemu dla całego środowiska tanecznego w Polsce. W zaistniałej sytuacji wystąpiła konieczność podjęcia odpowiednich, kompleksowych działań, zapewniających niezbędne wsparcie profesjonalnych artystów tańca w procesach transformacji: począwszy od wczesnej informacji na poziomie edukacji aż do odpowiednich rozwiązań instytucjonalnych, prawnych i finansowych, zapewniających stopniowe utworzenie właściwego systemu przekwalifikowania zawodowego – zauważa Barbara Sier-Janik, tancerka, przewodnicząca Sekcji Tańca i Baletu Związku Artystów Scen Polskich oraz członkini Rady Programowej w Departamencie Tańca Instytutu Muzyki i Tańca. – Do tej pory z funduszu przekwalifikowań skorzystało około 30 osób. Młodzi tancerze zasadniczo zdają sobie sprawę z wymagań dzisiejszego rynku pracy i przygotowują się do zmiany zawodu. Starsi tancerze często pozostają bezradni, bez pomysłu na dalsze życie zawodowe – dodaje.

W kontekście ochrony praw autorskich kompozytor, dyrygent, pedagog, Miłosz Bembinow zwraca uwagę na to, że: – u schyłku drugiej dekady XXI w. polscy twórcy i artyści wykonawcy muszą sobie przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie – czy ich prawa autorskie i tzw. autorskie prawa pokrewne są nadal skutecznie chronione, szczególnie w mediach internetowych. Bembinow podkreśla również, że: – w ciągu ostatnich kilku lat zupełnie zmieniły się modele obiegu dóbr kultury, w tym utworów muzycznych. Dyskusja poświęcona problematyce prawa autorskiego ma więc na celu sformułowanie konstruktywnych wniosków dotyczących instrumentów prawnych, dzięki którym we współczesnych realiach branży muzycznej można dbać o jej najbardziej wrażliwe, a zarazem najważniejsze ogniwo, czyli o artystów.

Paweł Płoski, teatrolog, redaktor, wykładowca na pytanie: – Jak zorganizować relacje pomiędzy instytucją finansującą a teatrem publicznym, aby unikać potencjalnych „nacisków” czy „sugestii”. I czy jest to w ogóle możliwe? – odpowiada: – W „Poetyce” Arystoteles zalecał: „Poeta powinien przedstawiać raczej zdarzenia niemożliwe, lecz prawdopodobne niż możliwe, ale nieprawdopodobne". Unormowanie relacji między władzą a teatrem lokuję w tej drugiej kategorii zdarzeń. Teatr zawsze zmaga się z władzą i walczy o zakres swej autonomii. Od temperamentu władzy zależy skala nacisków czy ingerencji w działalność teatru. Ważne jest, by władze wszelkiego szczebla nie traktowały teatru – a właściwie miejsc pracy w teatrach – w kategoriach politycznego łupu, jak w przypadku posad w publicznych spółkach. Pewne branże wymagają fachowców, a nie hobbystów (czego dowodzi los polskich stajni koni arabskich czy Teatru Polskiego we Wrocławiu).


Terminy poszczególnych spotkań w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Kultury


Powszechna edukacja kulturalna, upowszechnienie kultury, jej prezentacja i potencjał w promocji międzynarodowej kraju to tematy, które również zostaną poruszone w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Kultury. Przedsięwzięcie obejmuje bowiem cykl jedenastu sympozjów (zorganizowanych według dwóch dopełniających się wzajemnie porządków: tematycznego i geograficznego) oraz konferencję podsumowującą. Najpierw odbędzie się pięć sympozjów skupionych na poszczególnych dziedzinach sztuki: muzyce, teatrze, tańcu, sztukach plastycznych oraz sztuce tradycyjnej. Plenarne obrady, zaprogramowane z udziałem artystów i organizatorów życia artystycznego, mają za zadanie omówienie najistotniejszych zagadnień dla polskiej kultury, zarówno w jej wymiarze instytucjonalnym, jak i z punktu widzenia indywidualnego twórcy.

Przedyskutowane zostaną obszary domagające się regulacji systemowych, a także kierunki możliwych zmian. Panele poświęcone poszczególnym dziedzinom sztuki dopełni sześć sympozjów regionalnych, których celem będzie dalsza konsultacja proponowanych rozwiązań w ramach określonych obszarów, wyłonionych w pierwszej fazie projektu. Tak przygotowana i przeprowadzona środowiskowa diagnoza życia kulturalnego w Polsce otworzy perspektywę dla nowych rozwiązań, również legislacyjnych, obejmujących w pierwszej kolejności podstawową w tym zakresie Ustawę o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wraz z powiązanymi aktami prawnymi, a także sformułowanie dobrych praktyk, porozumień i/lub układów zbiorowych.

Opracowanie: Redakcja PURPOSE

--------------------------------------------------

Ogólnopolska Konferencja Kultury

Strona internetowa OKK: konferencjakultury.pl
Profil na Facebook
Relacje wideo z OKK na YouTube

Organizator projektu:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Koordynator projektu: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Partnerzy:
Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu
Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża” w Lublinie
Teatr Wybrzeże w Gdańsku
Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
Bytomski Teatr Tańca i Ruchu ROZBARK

--------------------------------------------------

Artykuł powstał we współpracy z NIFC


4 września, Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu
 


REKLAMA

POLECAMY