„Narysuj nam coś ładnego”, czyli projektant przed klientem

Co zawiera artykuł:

1. Przedefiniowanie relacji pomiędzy klientem a designerem

2. Koncepcja drabiny designu opracowana przez Danish Design Center

3. Budowanie partnerskiego porozumienia

4. Brief projektowy

5. Zrównoważony rozwój oraz odpowiedzialność środowiskowa

6. Odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem wdrożeniowym

7. Projektowanie uniwersalne

8. Ostateczna transformacja

Współpraca między projektantem wzornictwa a przedsiębiorstwem produkcyjnym aż nazbyt często rozpoczyna się od bardzo powtarzalnego, wręcz stereotypowego schematu. Firma produkcyjna dysponuje ugruntowanym parkiem maszynowym, dostrzega na rynku rosnący trend lub obserwuje działania bezpośredniej konkurencji, po czym postanawia uatrakcyjnić wygląd oferowanego wyrobu i zgłasza się do designera z zadaniem czysto estetycznym.

W codziennej praktyce przemysłowej projektanci wzornictwa nierzadko spotykają się z rolą sprowadzoną do osób dodających walorów plastycznych do gotowych już elementów.

Zapraszanie projektanta na samym końcu procesu wdrożeniowego, kiedy koncept jest już w pełni zdefiniowany pod względem technologicznym, konstrukcyjnym i surowcowym, stanowi jeden z najbardziej kosztownych i najczęściej popełnianych błędów biznesowych. Pasywna strategia rynkowa – oparta na bezrefleksyjnej zasadzie obserwowania tego, co sprzedaje konkurencja, i tworzenia produktów zbliżonych – daje jedynie pozorne poczucie bezpieczeństwa. Pozwala ona co najwyżej na bierne, goniące reakcje wobec liderów branży.

Rzadko stwarza szanse na wyprzedzenie rynku i zbudowanie trwałej przewagi konkurencyjnej.

Przedefiniowanie relacji pomiędzy klientem a designerem

Aby zmienić ten stan rzeczy i uwolnić pełen potencjał tkwiący w procesie projektowym, konieczne jest głębokie przedefiniowanie relacji pomiędzy klientem a designerem. Projektant nie powinien traktować zleceniodawcy jako pasywnego odbiorcę gotowych rysunków, a klient projektanta – jako osobę od ładnych kształtów.

Prawdziwy sukces rynkowy, technologiczny oraz funkcjonalny można osiągnąć wtedy, gdy klient wraz z projektantem zaczynają tworzyć w relacjach partnerskich, a całe przedsięwzięcie opiera się na zasadzie współodpowiedzialności za rozwój produktu oraz długofalową przyszłość przedsiębiorstwa. Partnerstwo w tym ujęciu oznacza, że projektant wzornictwa wraz z zarządem firmy, technologami, konstruktorami, działem marketingu oraz zespołem handlowym zasiada przy jednym stole od pierwszych chwil pracy nad wdrożeniem nowego produktu. Dopiero taka interdyscyplinarna integracja sprawia, że tworzony przedmiot przestaje być jedynie estetyczną koncepcją plastyczną, a staje się dojrzałą, przemyślaną i kompleksową decyzją biznesową.

Rozumienie partnerstwa w projektowaniu wymaga jednak odrzucenia tradycyjnego modelu transakcyjnego na rzecz relacji opartej na głębokim zaufaniu i wzajemnym zrozumieniu specyfiki obu środowisk. Projektant wzornictwa nie wchodzi do firmy w roli nieomylnego eksperta narzucającego swoje subiektywne wizje artystyczne, lecz pełni funkcję dociekliwego doradcy, który potrafi zadać trudne, lecz niezbędne pytania o podstawy podjęcia decyzji dotyczącej wprowadzenia nowego produktu. Prawdziwie partnerska relacja pozwala na otwartą dyskusję o realnych możliwościach parku maszynowego, ograniczeniach technologicznych, marżowości oraz dotychczasowych kanałach dystrybucji.

Co więcej, w klimacie zaufania projektant nie rywalizuje z zakładowymi inżynierami czy technologami, ale staje się ich naturalnym sprzymierzeńcem. Zamiast stawiać przed działem konstrukcyjnym niemożliwe do wykonania zadania, designer współpracuje z nim nad znalezieniem takich rozwiązań geometrycznych, materiałowych, funkcjonalnych, które uproszczą produkcję, obniżą koszty jednostkowe i wyeliminują ryzyko awarii oprzyrządowania i narzędzi przy uruchomieniu masowej produkcji.

Doprowadzenie do takiego modelu współpracy jest jednym z najtrudniejszych wyzwań w budowaniu partnerskiej relacji z klientem. Wymaga przełamania psychologicznego i organizacyjnego oporu wewnątrz struktury przedsiębiorstwa. W wielu zakładach o długoletniej tradycji produkcyjnej kadra kierownicza średniego szczebla, technolodzy oraz pracownicy produkcji początkowo odnoszą się do zewnętrznego projektanta z dużą rezerwą. Postrzegają go jako osobę oderwaną od realiów ich fabryki.

Rolą dojrzałego designera jest stopniowe rozpraszanie tych obaw poprzez okazywanie głębokiego szacunku dla dotychczasowego know-how zakładu oraz aktywne włączanie inżynierów w proces kreacji. Partnerstwo rodzi się w momencie, gdy wszyscy członkowie zespołu pracującego nad projektem zaczynają go traktować jako wspólne dziecko, za które czują się współodpowiedzialni.

 

Koncepcja drabiny designu opracowana przez Danish Design Center

Ewolucję tej współzależności i stopniowe dojrzewanie organizacji we współpracy z designerem doskonale obrazuje koncepcja drabiny designu opracowana przez Danish Design Center. Model ten wyróżnia cztery kluczowe szczeble, które opisują, w jaki sposób przedsiębiorstwo inwestuje we wzornictwo i jak głęboko integruje je ze swoimi strukturami operacyjnymi.

Na najniższym stopniu, definiowanym jako brak świadomego stosowania designu, wyroby powstają bez udziału profesjonalnych projektantów, a także bez stosowania metod i procesu projektowego. Są one najczęściej odzwierciedleniem pomysłów właścicieli lub pionu technicznego firmy. Produkty te często dobrze spełniają swoje podstawowe funkcje, jednak rzadko wyróżniają się na rynku i nie budują spójnego wizerunku marki.

Pierwszy świadomy kontakt z rynkiem wzorniczym i procesem projektowym następuje zazwyczaj na drugim szczeblu, gdzie design rozumiany jest jako stylizacja. Klient zgłasza się wówczas z potrzebą czysto estetyczną, prosząc o nadanie modnego kształtu lub naniesienie atrakcyjnej faktury na istniejącą już formę.

Przejście przez ten drugi szczebel drabiny designu bywa dla przedsiębiorstwa niezwykle cenną lekcją. Na tym etapie współpraca często koncentruje się na opracowaniu wizualnych aspektów produktu. Tego rodzaju zadania pozwalają firmie nawiązać pierwszy dialog z designerem i dostrzec, że zmiana estetyki potrafi przynieść natychmiastowy wzrost zainteresowania produktem. Jednak w miarę rozwoju współpracy pojawia się świadomość, że sama zmiana kształtu jest rozwiązaniem niewystarczającym. Designer szybko dostrzega, że ograniczenia narzucone przez stare konstrukcje lub technologie uniemożliwiają pełne wykorzystanie możliwości fabryki, a brak ingerencji w cechy użytkowe wyrobu pozostawia niewykorzystane pole do budowania innowacji.

Prawdziwy jakościowy skok w relacji z klientem następuje na trzecim szczeblu drabiny designu, gdzie wzornictwo zaczyna być traktowane jako całościowy, zintegrowany proces rozwiązywania problemów. Na tym etapie designer przestaje koncentrować się na wyglądzie zewnętrznym, a zaczyna dotykać kluczowych kwestii funkcjonalnych, ergonomicznych, technologicznych, a czasem i logistycznych.

Projektant wzornictwa staje się obecny na każdym etapie powstawania produktu – od wstępnej analizy potrzeb użytkowników, po poszukiwanie innowacji użytkowych, aż po ścisłą współpracę przy konstruowaniu oprzyrządowania produkcyjnego. Ograniczenia produkcyjne potrafi przekształcić w atuty upraszczające produkt, który rozwiązuje bolączki użytkowników.

Najwyższy, czwarty szczebel reprezentuje poziom, na którym wzornictwo staje się osią strategii rozwoju całego przedsiębiorstwa. Na tym etapie projektant wzornictwa przestaje być biernym odbiorcą zapytań ofertowych czy wykonawcą wytycznych przekazanych przez dział marketingu. Staje się aktywnym inicjatorem nowych przedsięwzięć rynkowych.

Dogłębne poznanie potencjału technologicznego fabryki, jej struktury działania oraz kanałów sprzedaży pozwala designerowi na dostrzeżenie całkowicie nowych, niezagospodarowanych dotąd obszarów rynku. Projektant potrafi wskazać przedsiębiorcy możliwości wejścia w nowe segmenty produktowe, w których konkurencja nie wykorzystuje jeszcze potencjału wzornictwa, lub zaproponować transformację oferty od prostych wyrobów w stronę złożonych wysokomarżowych systemów. W takim modelu współpraca nie kończy się na pojedynczym wdrożeniu, lecz przekształca się w ciągły proces kształtowania tożsamości firmy, jej kultury organizacyjnej oraz długofalowego portfolio.

Jedną z najczęstszych przeszkód w płynnym przechodzeniu po kolejnych szczeblach dojrzałości projektowej współpracy z klientem bywa bariera komunikacyjna. Wynika ona z odmienności języków, jakimi posługują się biznes oraz środowisko projektowe. Przedsiębiorcy i zarządzający firmami produkcyjnymi operują na co dzień pojęciami wskaźników operacyjnych, stopy zwrotu z inwestycji, ryzyka wdrożeniowego, amortyzacji form wtryskowych, wydajnością cyklu maszynowego czy kosztów logistycznych. Z kolei projektanci naturalnie posługują się językiem potrzeb użytkownika, wrażliwości estetycznej, znaczenia kontekstowego, ergonomii, doświadczenia zakupowego oraz sensu przedmiotu.

Budowanie partnerskiego porozumienia

Choć po obu stronach występuje głęboka intencja osiągnięcia sukcesu rynkowego, bez stworzenia wspólnej płaszczyzny porozumienia relacja ta łatwo ulega frustrującym nieporozumieniom. Biznes postrzega designera jako niepraktycznego wizjonera, a on uważa klienta za podmiot bezduszny i oporny na innowacje. Brak wspólnego języka rodzi również ryzyko podążania za ślepymi uliczkami rynkowymi. Bez rzetelnej komunikacji przedsiębiorcy mają tendencję do formułowania poleceń w oparciu o pobieżne obserwacje konkurencji, domagając się kopiowania rozwiązań, które w realiach ich własnego zakładu produkcyjnego okazują się nieefektywne lub co gorsza są prawnie chronione. Z kolei projektanci pozbawieni dostępu do danych finansowych i technologicznych mogą spędzać tygodnie na dopracowywaniu koncepcji, które po zderzeniu z kosztorysem wykonania formy wtryskowej natychmiast trafiają do kosza.

Budowanie partnerskiego porozumienia wymaga od obu stron wyjścia ze swoich stref komfortu. Biznes musi nauczyć się rozumieć wartość kryjącą się w doświadczeniu użytkownika, a projektant musi zacząć dostrzegać piękno w dobrze zoptymalizowanym arkuszu kalkulacyjnym i sprawnym procesie produkcji.

Brief projektowy

Narzędziem, które pozwala skutecznie zmostkować te dwie odrębne perspektywy i zmienić je w spójną decyzję, jest profesjonalnie opracowany brief projektowy. W dojrzałym, partnerskim modelu współpracy brief przestaje być bezrefleksyjną listą życzeń klienta lub spisem funkcji podpatrzonych u konkurencji. Staje się on precyzyjnym dokumentem zarządczym, który ustala jasne kryteria oceny projektu jeszcze przed przystąpieniem do pierwszych szkiców koncepcyjnych. Dobrze skonstruowany brief stawia i odpowiada na kluczowe pytania: dla kogo dokładnie projektujemy, jaki realny problem użytkownika rozwiązujemy, jakimi określonymi technologiami i parkiem maszynowym dysponujemy, co dokładnie ma się zmienić w ofercie firmy po wdrożeniu, w jaki sposób zmierzymy rynkowy sukces oraz jakich kluczowych wartości czy tożsamości marki nie wolno nam stracić.

Profesjonalny brief strategiczny staje się w rękach firmy i designera precyzyjnym kompasem zarządczym. Pozwala zadawać pytania, jakich firma często sama sobie nie stawia. Pozwala ustalić, jakie elementy dotychczasowej tożsamości producenta są jego największym skarbem, a jakie utarte nawyki stanowią jedynie balast hamujący rozwój przedsiębiorstwa. Pytania o to, co wydarzy się z pozycją rynkową firmy za dwa lub trzy lata, jeśli dzisiaj nie zostaną podjęte odważne decyzje wdrożeniowe, pozwalają uświadomić sobie realny koszt braku decyzji. Tak zdefiniowany brief sprawia, że późniejsze spotkania wdrożeniowe i dyskusje nad wyborem koncepcji przestają być jałowym sporem opartym na subiektywnych gustach i osobistych upodobaniach osób decyzyjnych, a stają się merytoryczną analizą spełnienia przyjętych założeń.

Dojrzała relacja partnerska przynosi przedsiębiorstwu realne korzyści materialne, które ujawniają się na styku technologii, konstrukcji oraz logistyki. Projektant wzornictwa włączony w proces na odpowiednio wczesnym etapie potrafi wygenerować dla przedsiębiorstwa oszczędności, zanim zostaną zainwestowane ogromne środki w produkcję form czy narzędzi. Partnerska relacja z designerem potrafi również zainspirować przedsiębiorstwo do odważniejszego poszerzania własnych kompetencji technologicznych. Gdy dotychczasowe metody wytwórcze zaczynają ograniczać możliwości kreowania konkurencyjnych produktów, projektant może pomóc w podjęciu decyzji o inwestycji w nowe parki maszynowe, przez co przedsiębiorstwo przechodząc na nowe technologie, otwiera sobie drogę do zagospodarowania nowych niszy rynku. Jeśli czyni to we współpracy z doświadczonym designerem, może czuć się pewniej, ponieważ istnieje duża szansa, że nowa inwestycja przełoży się na sukces rynkowy powstałych w jej ramach linii produktowych. To samo można odnieść do decyzji związanych z logistyką, magazynowaniem, kanałami dystrybucji. Decyzje funkcjonalne, formalne, gabarytowe, a także dopasowanie do standardów wymiarowych frachtu dają klientowi realne oszczędności.

Zrównoważony rozwój oraz odpowiedzialność środowiskowa

Współczesne partnerstwo strategiczne między designerem a klientem nie może pomijać kwestii zrównoważonego rozwoju oraz odpowiedzialności środowiskowej. Rosnące wymogi prawne, zaostrzające się unijne dyrektywy cyrkularne oraz rosnąca świadomość konsumentów sprawiają, że ekologia przestaje być tylko dodatkiem wizerunkowym. Stała się twardym warunkiem obecności na rynku. Projektant wzornictwa odgrywa tu rolę przewodnika, który pomaga firmie przejść od koncepcji szkodliwej jednorazowości do tworzenia wyrobów o długim cyklu życia, wpisujących się w koncepcję gospodarki obiegu zamkniętego. Wspólnie z technologami designer poszukuje możliwości zastąpienia tworzyw pierwotnych surowcami pochodzącymi z recyklingu. Projektuje tak, by zastosowanie materiałów ekologicznych podnosiło rangę produktu, przyczyniając się do tego, by jego odbiór i estetyka były na jak najwyższym poziomie; by nie sprawiały wrażenia taniości i produktu drugiej kategorii. Projektant dba również o pełną naprawialność i podatność wyrobu na recykling po zakończeniu jego eksploatacji. Unika trwałego łączenia niekompatybilnych przetwórczo materiałów, projektuje łatwe do demontażu połączenia mechaniczne oraz wprowadza oznaczenia ułatwiające późniejszą segregację. Wykreowanie w ten sposób serii produktów wykonanych w całości z surowców wtórnych pozwala klientowi na zbudowanie unikalnej tożsamości marki i skuteczne dotarcie do grupy bardziej świadomych klientów.

Odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem wdrożeniowym

Kolejnym ważnym elementem budowania trwałej relacji z klientem jest odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem wdrożeniowym. Można to uzyskać poprzez prototypowanie i ciągłe potwierdzanie spełnienia założeń. Jednym z najbardziej kosztownych grzechów tradycyjnego podejmowania decyzji produkcyjnych jest zamawianie drogiego oprzyrządowania na podstawie wizualizacji i modeli trójwymiarowych bez wcześniejszego przetestowania rozwiązań na makietach gabarytowych w skali 1:1. W partnerskim modelu współpracy projektant wzornictwa wprowadza kulturę wczesnego makietowania i testowania. Wykorzystanie w tym celu obrabiarek numerycznych, druku 3D czy ręczne budowanie makiet z materiałów zastępczych pozwala na błyskawiczne zweryfikowanie skali przedmiotu, jego ergonomii, stabilności oraz proporcji w realnym otoczeniu użytkowym. Wykrycie błędu funkcjonalnego lub gabarytowego na etapie piankowej makiety generuje znikomy koszt. Korekta gotowej formy, narzędzia produkcyjnego jest liczona w dziesiątkach, a czasem nawet w setkach tysięcy złotych.

Trwała relacja z klientem nie kończy się w momencie zejścia pierwszej serii produkcyjnej z taśmy montażowej. Rozszerza się na etap ewaluacji rynkowej i wyciągania wniosków z pierwszych doświadczeń sprzedażowych. Przeanalizowanie reakcji konsumentów, zgłoszeń serwisowych oraz opinii działów handlowych po wprowadzeniu wyrobu na rynek daje bezcenną wiedzę, która zasila kolejne projekty. Projektant wzornictwa wspiera wówczas klienta w procesie komunikowania wartości wyrobu, pomagając działom marketingu i sprzedaży w tworzeniu spójnych materiałów promocyjnych, scenografii wystawienniczych na targach oraz przygotowaniu jasnych instrukcji obsługi, które w czytelny sposób tłumaczą użytkownikowi innowacyjność zastosowanych rozwiązań.

Wraz z kolejnymi wspólnymi wdrożeniami relacja między designerem a przedsiębiorstwem ulega stopniowej transformacji. Przekształca się w głęboki proces edukacji wzorniczej przedsiębiorstwa. Klient, czyli zarząd firmy i jej pracownicy, zaczyna dostrzegać, że design nie jest odosobnionym aktem kreacji plastycznej, ale stałym sposobem myślenia i rozwiązywania problemów biznesowych. Projekt zyskuje zaufanie, które pozwala na stopniowe porządkowanie całej oferty produktowej firmy, tworzenie spójnych rodzin wyrobów, ujednolicanie języka formalnego, detali konstrukcyjnych czy strategii materiałowej i kolorystycznej. Taka spójność wizualna i technologiczna buduje silny kapitał marki, sprawiając, że produkty firmy stają się natychmiast rozpoznawalne na półkach sklepowych i podczas targów branżowych.

Projektowanie uniwersalne

Świadome budowanie relacji partnerskiej z klientem polega również na przygotowaniu jego organizacji do nadchodzących wyzwań rynkowych i regulacyjnych. Dojrzały projektant wzornictwa śledzi długofalowe trendy społeczne, stylistyczne, technologiczne, a czasem nawet legislacyjne. Włącza w obszar strategii produktowej kwestie projektowania uniwersalnego oraz dostępności dla osób o zróżnicowanych potrzebach i sprawnościach. Prawidłowe ukształtowanie chwytów, uchwytów, czytelność oznaczeń czy intuicyjność obsługi sprawia, że produkty stają się wygodniejsze dla każdego użytkownika, niezależnie od tego, w jakim jest wieku lub jakie ma ograniczenia. Przygotowanie oferty w oparciu o zasady uniwersalności otwiera przed klientem drzwi do nowych zamówień. Mogą one pochodzić z sektora publicznego lub otwierać ofertę klienta na nowe rynki zagraniczne. Dobrze zaprojektowane produkty w strategicznej współpracy z profesjonalnym projektantem wzornictwa mogą stać się filarem stabilności gospodarczej przedsiębiorstwa.

Ostateczna transformacja

Ostateczna transformacja, zmiana trajektorii współpracy od powierzchownego oczekiwania typu „zrób nam ładnie” aż po partnerstwo strategiczne stanowi przełomowy moment dla relacji klient – projektant. Sukces tej drogi zależy od budowania relacji opartej na symetrii, szacunku i wzajemnym zaufaniu. Partnerstwo w projektowaniu wzorniczym nie może opierać się na dominacji którejkolwiek ze stron. Jest to przestrzeń równej, dzielonej współodpowiedzialności, w której unikalne kompetencje obu stron zaczynają ze sobą ściśle współpracować. Gdy stylizacja ustępuje miejsca dialogowi, projektant przestaje być dostawcą ładnego kształtu. Staje się wówczas doradcą i współarchitektem innowacji. Z kolei klient przestaje być chłodnym odbiorcą i surowym krytykiem, stając się aktywnym, zaangażowanym partnerem całego procesu projektowego. Obie strony zasiadają przy jednym stole bez uprzedzeń i utartych schematów. Razem diagnozują ukryte potrzeby użytkowników, analizują ryzyko produkcyjne i weryfikują założenia projektowe.

Przełamywanie barier językowych przez stworzenie wspólnego briefu projektowego eliminuje niepotrzebne koszty i skraca czas potrzebny na wprowadzenie wyrobu na rynek. Wspólne stawianie czoła wyzwaniom, rozwiązywanie problemów wzmacnia relacje partnerskie. W takim ujęciu każdy sukces rynkowy jest wspólnym osiągnięciem, a każda trudność – cenną lekcją dla całego zespołu. Obie strony uczą się od siebie nawzajem przez cały czas trwania procesu projektowego i potem przez okres życia produktu.

W partnerskim zespole projektant zyskuje głębokie zrozumienie firmy, a przedsiębiorstwo nabiera przekonania, że wzornictwo stanowi realną dźwignię biznesową i stały element kultury organizacyjnej. Przejście tej drogi wymaga oczywiście czasu, otwartości i pokory od każdego z uczestników procesu. Jednak to właśnie na tak wypracowanym, w pełni zbalansowanym fundamencie rodzi się trwała, dojrzała i oparta na wzajemnym zrozumieniu relacja między klientem a projektantem wzornictwa.

Tekst: Maciej Stefański, Wydział Wzornictwa ASP w Warszawie