Druga połowa życia zawodowego bywa opisywana językiem ostrożności. Mówi się o „utrzymaniu aktywności”, „wydłużaniu kariery”, „zarządzaniu wiekiem” – jakby po pięćdziesiątce najważniejsze było już tylko to, by nie wypaść z rynku. A przecież dla wielu osób właśnie wtedy zaczyna się najbardziej świadomy, dojrzały i twórczy etap pracy. Nie dlatego, że jest łatwiejszy, ale ponieważ jest prawdziwszy. To czas, kiedy już dużo wiemy o sobie, a także co nieco o świecie – o tym, co chcemy mu dać i co od niego wziąć.

W świecie, który zachwyca się młodością, szybkością i natychmiastowym efektem, wiek 50+ może wydawać się momentem granicznym. Tymczasem dane i obserwacje rynku pracy pokazują coś innego: rośnie znaczenie doświadczenia, stabilności, odpowiedzialności i kompetencji społecznych. Starzenie się społeczeństwa nie jest chwilową anomalią, lecz trwałą zmianą cywilizacyjną. Oznacza to, że dojrzałość zawodowa przestaje być wyjątkiem – staje się normą.

Francuska artystka Louise Bourgeois przez dekady tworzyła na marginesie głównego nurtu, a prawdziwe uznanie przyszło dopiero po 70-tce, zwieńczone retrospektywą w MoMA w 1982 roku. Jej najbardziej rozpoznawalne dzieła, w tym monumentalna „Maman”, powstały, gdy miała ponad osiemdziesiąt lat. Późna twórczość Bourgeois pokazuje, że dojrzałość może sprzyjać twórczej wolności i prowadzić do artystycznej doskonałości, która dojrzewa wraz z życiem. Dla osób twórczych (artystów, projektantów, edukatorów, ekspertów) druga połowa kariery nie musi być czasem defensywy – może być czasem redefinicji.

Sztuka jako dziedzictwo – Maria i Jan Peszek. Zdjęcie: Grzegorz KrzysztofikWartości jako punkt wyjścia


Magazyn „PURPOSE” pyta o sens, wartości, czyli o to, co naprawdę nadaje kierunek działaniom. W wieku 20 czy 30 lat często budujemy karierę w odpowiedzi na oczekiwania rynku, presję środowiska, potrzebę stabilizacji. Po pięćdziesiątce coraz wyraźniej słychać inne pytanie: czy to, co robię, jest w zgodzie ze mną?

Dojrzałość daje odwagę, by je zadać.

Osoby twórcze, które zastanawiają się nad drugą połową swojego życia zawodowego w sposób bardziej świadomy, mogą zacząć od namysłu nad tym, co jest dla nich naprawdę ważne. Co dziś ma największe znaczenie: wpływ społeczny, autonomia, praca zespołowa, bezpieczeństwo finansowe, a może przestrzeń do eksperymentu? Wartości w tym wieku przestają być abstrakcją. Stają się filtrem decyzji. Pomagają wybierać projekty, odmawiać tym, które są sprzeczne z naszymi przekonaniami i budować markę opartą na autentyczności. To ogromny kapitał, szczególnie w świecie przesytu i powierzchowności.

W warsztacie Tadeusza. Zdjęcie: Kamila Kowalska

Kompetencje, które nie starzeją się z wiekiem

Raport pt. „Siła wieku – osoby 50+ na rynku pracy”, opracowany pod koniec 2025 r. na zlecenie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego (CIOP-PIB) pokazuje wyraźnie, że zdolność do kontynuowania pracy zależy znacznie bardziej od warunków jej wykonywania, kultury organizacyjnej, w której funkcjonujemy, oraz od możliwości rozwoju, a w mniejszym stopniu od samego wieku metrykalnego. Wiek sam w sobie nie stanowi bariery. Prawdziwą przeszkodą może być natomiast brak dostępu do uczenia się i dalszego rozwoju.

Osoby twórcze często przez lata rozwijały swoje rzemiosło, warsztat, styl. Jednak druga połowa kariery wymaga dodatkowego wysiłku – nie tyle zmiany tożsamości zawodowej, ile jej aktualizacji. W praktyce okazuje się, że nowe technologie, narzędzia cyfrowe, platformy komunikacyjne czy modele pracy projektowej nie są zagrożeniami, ale przestrzenią, którą można oswoić.

Uczenie się po pięćdziesiątce ma inną jakość. Jest bardziej selektywne, celowe, oparte na doświadczeniu. Nie chodzi o kolekcjonowanie certyfikatów, lecz o świadome uzupełnianie kompetencji tam, gdzie zwiększają one sprawczość. To może być kurs z zakresu wykorzystania sztucznej inteligencji w pracy kreatywnej, szkolenie z zarządzania projektami, studia podyplomowe, ale równie dobrze mentoring odwrócony, w którym młodsze osoby uczą starsze nowych narzędzi.

Dojrzałość nie oznacza zamknięcia na nowość. Wręcz przeciwnie – może oznaczać większą swobodę w jej przyjmowaniu.

Zbieracze chrustu. Zdjęcie: Jakub Rybicki

Między stereotypem a rzeczywistością

Nie sposób mówić o osobach 50+ na rynku pracy, nie dotykając problemu ageizmu. Badania pokazują, że uprzedzenia związane z wiekiem nadal wpływają na decyzje rekrutacyjne i ocenę potencjału kandydatów. Część osób doświadcza poczucia, że musi „udowadniać”, iż nadąża.

Warto jednak oddzielić dwa porządki: stereotyp i rzeczywistość. Stereotyp opowiada o mniejszej elastyczności, słabszej znajomości technologii, niższej wydajności. Rzeczywistość pokazuje wysoką lojalność, odpowiedzialność, umiejętność zarządzania kryzysem, kompetencje społeczne i zdolność do pracy w złożonych strukturach.

Osoby twórcze mogą świadomie pracować nad swoją widocznością – nie w duchu agresywnej autopromocji, lecz wysuwając na pierwszy plan dojrzałą obecność. Aktualne portfolio, aktywność w branżowych społecznościach, publikowanie własnych refleksji, dzielenie się doświadczeniem – to sposoby, by budować narrację o sobie, zamiast pozwalać, by budowano ją za nas. W drugiej połowie życia zawodowego marka osobista nie musi oznaczać prób „odmładzania się” – może raczej odzwierciedlać drogę i doświadczenia, które się zgromadziło.

Sztuka rąk, więzi pokoleń. Zdjęcie: Jakub Dyl

Elastyczność jako strategia

Tradycyjny model kariery – jedna organizacja, jedno stanowisko, jedno tempo – coraz rzadziej odpowiada rzeczywistości. Dla osób 50+ może to być trudne, ale też wyzwalające. Dojrzałość zawodowa daje możliwość łączenia ról: eksperta, mentora, konsultanta, twórcy własnych projektów.

Raport wskazuje, że organizacje, które wdrażają strategie zarządzania wiekiem, zyskują na różnorodności i stabilności. Podobnie jednostka, która myśli o swojej karierze w sposób portfelowy, jako o zbiorze komplementarnych aktywności, buduje swoje bezpieczeństwo.

Dla osób kreatywnych oznacza to często przejście od jednej dominującej roli do kilku komplementarnych. Część czasu może być poświęcona pracy projektowej, część – edukacji czy mentoringowi, a część – rozwijaniu własnych inicjatyw. Taki model wymaga odwagi i planowania, ale daje coś bezcennego: poczucie sprawczości.

Zahartowane w ogniu szklane mosty w pracy międzypokoleniowej. Zdjęcie: Jacek Cisło

Zdrowie jako warunek twórczości

Jedno wymaga podkreślenia – nie ma długiej kariery bez troski o zdrowie. W kontekście osób 50+ jest to szczególnie widoczne. Dobrostan fizyczny i psychiczny staje się istotnym czynnikiem decydującym o możliwości dalszej aktywności.

Twórczość często wiąże się z intensywnością, presją czasu, nieregularnym trybem pracy. Po pięćdziesiątce organizm i psychika wysyłają wyraźniejsze sygnały. Zamiast je ignorować, warto potraktować je jako wskazówkę do zmiany rytmu. Regularny ruch, profilaktyka zdrowotna, dbałość o sen, umiejętność regeneracji – to nie dodatki, lecz element strategii zawodowej. Dojrzała twórczość potrzebuje energii. A energia nie bierze się z nadmiaru zobowiązań, lecz z równowagi.

To nie tylko praca – to lekcja. Zdjęcie: Teresa Cisło

Druga połowa, która nie jest końcem

W kulturze nastawionej na młodość łatwo uwierzyć, że po pięćdziesiątce zaczyna się etap schyłkowy. Tymczasem wiele najważniejszych projektów, dzieł i inicjatyw powstało właśnie w drugiej połowie życia ich autorów. Dojrzałość daje perspektywę, a perspektywa pozwala widzieć szerzej.

Prawdziwa siła wieku nie oznacza udawania, że czas się zatrzymał. Polega na akceptacji drogi, którą się przeszło, i wykorzystaniu jej jako fundamentu pod kolejne etapy. Osoby twórcze, które świadomie przygotowują się do pracy w późniejszych latach, nie tyle przedłużają karierę, ile nadają jej nową jakość. Druga połowa życia zawodowego może być bowiem przestrzenią większej autonomii, głębszego sensu i bardziej odpowiedzialnej twórczości. Może być czasem, w którym wartości przestają być hasłem, a stają się praktyką.

W świecie, który tak często przyspiesza, dojrzałość jest formą odwagi. A odwaga, jak pokazuje doświadczenie, nie ma wieku.

 

Tekst: Agnieszka Szczygielska, dyrektorka Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego

Dowiedz się więcej o działalności CIOP: www.ciop.pl

Zdjęcia w tekście pochodzą z konkursu „O!ZNAKI PRACY”, organizowanego przez Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Konkurs jest częścią działań, które poprzez sztukę pokazują jak ważne są bezpieczeństwo i zdrowie w pracy. Jego celem jest zachęcanie do rozmowy i refleksji o współczesnych wyzwaniach związanych z pracą. Uczestnicy, wykorzystując fotografię i film, pokazują, jak rozumieją bezpieczeństwo w pracy, jakie zagrożenia mogą się pojawiać oraz jak można im zapobiegać.

Strona konkursu: oznakipracy.ciop.pl

Dziewiąta edycja konkursu (2025) odbyła się pod hasłem „Jedna praca, różne pokolenia” i była poświęcona relacjom międzypokoleniowym w miejscu pracy. Uczestnicy poprzez fotografie i filmy ukazywali współpracę pracowników w różnym wieku, wymianę wiedzy i doświadczeń oraz rolę mentoringu w środowisku zawodowym.